ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΝ ΘΕΟΥΜΕΝΟ

• Κορυφή: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΞΗ / Η ΘΕΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ / 24/10/2026
• Άνω: Η Μεταμόρφωση στο Θαβώρ — «ΤΟ ΑΚΤΙΣΤΟ ΦΩΣ»
• Κεντρική παραβολή: ο πυρακτωμένος σίδηρος στη φωτιά (αποκτά τις ιδιότητες της φωτιάς χωρίς να παύει να είναι σίδηρος) — «ΠΥΡΑΚΤΩΜΕΝΟΣ ΣΙΔΗΡΟΣ»
• Μάρτυρες Πατέρες: «ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ» / «ΑΓΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ»
• Κάτω αριστερά: ο θεούμενος άνθρωπος — «ΘΕΟΣ ΚΑΤΑ ΧΑΡΙΝ»
• Κάτω δεξιά: η μετοχή μέσω Βαπτίσματος και Θείας Κοινωνίας — «ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ»
• Κάτω ταινία: «Ο ΘΕΟΣ ΕΓΙΝΕ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΘΕΟΙ ΚΑΤΑ ΧΑΡΙΝ»

Τι είναι η θέωση

Η θέωση είναι η ένωση του ανθρώπου με τον Θεό κατά χάριν (δηλ. ενεργητικά —ένωση με τις άκτιστες ενέργειες του Θεού).
Ο άνθρωπος καλείται να γίνει μέτοχος της ζωής και της δόξας του Θεού, χωρίς να πάψει να είναι κτιστός.
Ένας είναι ο Θεός κατά φύση, ο Τριαδικός Θεός· ο άνθρωπος γίνεται θεός κατά χάρη.

Μαρτυρίες των αγίων Πατέρων για την θέωση του ανθρώπου

1. Μέγας Αθανάσιος, Περί ενανθρωπήσεως του Λόγου:

«Ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να θεωθούμε εμείς».
Είναι η πιο γνωστή διατύπωση της διδασκαλίας.
Ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να μετάσχει ο άνθρωπος στη ζωή του Θεού.
Η θέωση είναι και ο σκοπός της Ενανθρωπήσεως.

2. Μέγας Βασίλειος:

«Από τις ενέργειές Του γνωρίζουμε τον Θεό μας.
Γιατί οι ενέργειές Του κατεβαίνουν σε μας, ενώ η ουσία Του παραμένει απρόσιτη».

Ο Άγιος ξεχωρίζει την απρόσιτη ουσία από τις ενέργειες που φτάνουν ως εμάς.
Γι’ αυτό η θέωση είναι μετοχή στις ενέργειες και όχι στην ουσία του Θεού.

Αλλού ο ίδιος αναφέρει, ότι ανάμεσα στα αγαθά που δίνει η κοινωνία (μετοχή) με το Άγιο Πνεύμα, είναι η ομοίωση του ανθρώπου με τον Θεό, όσον τούτο είναι δυνατόν στον άνθρωπο, και ως το ύψιστο απ’ όλα όσα ποθεί ο άνθρωπος, «το να γίνει θεός».
Το «να γίνει θεός» εννοείται κατά χάριν, όπως ο ίδιος διδάσκει αλλού.

3. Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος:

«Διότι, ό,τι δεν προσελήφθη από τον Χριστό, δεν θεραπεύτηκε· ό,τι όμως ενώθηκε με τον Θεό, αυτό και σώζεται».
Εξηγεί ο άγιος γιατί ο Χριστός προσέλαβε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, ψυχή και σώμα: αν δεν την είχε προσλάβει, δεν θα μπορούσε να την θεραπεύσει και να την σώσει (θεώσει).

4. Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής:

Oλόκληρος ο άνθρωπος, ψυχή και σώμα, γίνεται θεός κατά χάριν, χωρίς όμως να ταυτίζεται με τον Θεό κατά την ουσία.
Για να το δείξει, ο άγιος Μάξιμος χρησιμοποιεί εικόνες όπως ο σίδηρος στην φωτιά και ο αέρας που φωτίζεται από το φως.
Είναι ακριβώς όπως το παράδειγμα του πυρακτωμένου σιδήρου.
Δείχνει ότι η θέωση αλλάζει τον τρόπο της υπάρξεως (τις ιδιότητες) και όχι την φύση.

5. Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων:

Ο Θεός είναι απρόσιτος κατά την ουσία και μετέχεται κατά τις ενέργειες.
Οι ενέργειες αυτές είναι άκτιστες.
Το φως της Μεταμορφώσεως στο Θαβώρ ήταν άκτιστο φως του Θεού, που το βλέπουν οι καθαρμένοι.

Εδώ ο άγιος δίνει στην θέωση την ακριβή θεολογική της διατύπωση και προστατεύει τόσο από τον πανθεϊσμό όσο και από την πλανεμένη δυτική διδασκαλία των Παπικών (Ρωμαιοκαθολικών) περί «κτιστής -τάχα- χάριτος», η οποία, κατά την ορθόδοξη θεολογία, δεν οδηγεί σε πραγματική θέωση, αφού η ένωση θα γινόταν με κάτι κτιστό και όχι με τον ίδιο τον Θεό.

Μαρτυρίες της Αγίας Γραφής για την θεώση του ανθρώπου

1. Ψαλμ. 81:6 (κατά τους Ο΄):
   «Εγώ είπα: θεοί είστε και υιοί του Υψίστου όλοι».
   Ο άνθρωπος καλείται από τον ίδιο τον Θεό «θεός» και «υιός του Υψίστου», χάρη στην δωρεά του Θεού και όχι εξαιτίας της φύσεώς του.

2. Ιω. 10:34-35:
   «Ο Ιησούς τους απάντησε:
   Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι “Εγώ είπα: θεοί είστε”;
   Αν εκείνους, στους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, τους αποκάλεσε θεούς — και η Γραφή δεν μπορεί να ακυρωθεί — πόσο μάλλον εκείνον τον οποίο αγίασεν ο Πατήρ…»

Και ο Χριστός μας, λοιπόν, επικαλείται τον Ψαλμό και επιβεβαιώνει ότι η Γραφή μιλά για θέωση των ανθρώπων.

3. Β΄ Πέτρ. 1:4: «Με αυτά μας έχουν δωρηθεί οι πολύτιμες και μεγαλύτερες υποσχέσεις, ώστε με αυτές να γίνετε κοινωνοί θείας φύσεως, αφού αποφύγετε την φθορά που υπάρχει στον κόσμο εξαιτίας της επιθυμίας».

Βεβαίως, «κοινωνοί θείας φύσεως» οι Πατέρες το εννοούν, εδώ, ως μετοχή στις θείες ενέργειες που πηγάζουν από την ουσία του Θεού, και όχι μετοχή στην ουσία του Θεού.

4. Α΄ Ιω. 3:2:
   «Αγαπητοί, τώρα είμαστε παιδιά του Θεού, και δεν έχει φανερωθεί ακόμη τι θα γίνουμε.
   Γνωρίζουμε όμως ότι, όταν φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν, γιατί θα Τον δούμε όπως είναι» και θα αντικαθρεπτισθεί η δόξα Του και σε μας.

Η θέωση έχει αρχή σε αυτή την ζωή και θα τελειοποιηθεί στην μέλλουσα ζωή, με την όραση του Θεού.

5. Β΄ Κορ. 3:18:
   «Εμείς όλοι, με ακάλυπτο πρόσωπο, καθώς θα κατοπτρίζουμε την δόξα του Κυρίου, θα μεταμορφωνόμαστε σε αυτήν ταύτην την εικόνα Του, από δόξα σε δόξα, καθώς θα αγιαζόμαστε και θα λαμπρυνόμαστε από το Πνεύμα του Κυρίου».

Η θέωση είναι μια ανοδική πορεία, «από δόξα σε δόξα», έργο του Αγίου Πνεύματος, το Οποίο θα μας κάνει όμοιούς Του (του Θεού).

6. Ιω. 17:21-22:
   «Για να είναι όλοι ένα, όπως Εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε Μένα και Εγώ μέσα σε Σένα, για να είναι και αυτοί ένα μέσα σε Μας για να πιστέψει ο κόσμος ότι Εσύ Με απέστειλες.
   Και Εγώ την δόξα που Μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς, για να είναι ένα, όπως Εμείς είμαστε ένα».
   Ο Χριστός δίνει στους πιστούς την δόξα που έλαβε από τον Πατέρα (και σαν άνθρωπος, γιατί σαν Θεός ομούσιος με τον πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, την είχε πάντοτε).
   Η ένωση αυτή είναι ένωση αγάπης, μέσα στην οποία κάθε πρόσωπο μένει ο εαυτός του.

Τι συμβαίνει οντολογικά στον θεούμενο

1. Η κτιστή φύση παραμένει.
   Ο άνθρωπος δεν αποκτά θεία φύση ούτε αναμειγνύεται με τον Θεό.
   Μένει άνθρωπος, ψυχή και σώμα, κτιστός και εξαρτημένος από τον Θεό για την ύπαρξή του.

2. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος της υπάρξεως.
   Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής ξεχωρίζει τον λόγο της φύσεως, που δεν αλλάζει, από τον τρόπο της υπάρξεως, που αλλάζει.
   Ο θεούμενος υπάρχει πια ενωμένος με τον Θεό και διαποτισμένος από τη χάρη Του, όπως ο πυρακτωμένος σίδηρος από τη φωτιά.

3. Μετοχή στις άκτιστες ενέργειες, όχι στην ουσία.
   Αν λέγαμε ότι ο άνθρωπος μετείχε στην ουσία του Θεού, θα γινόταν Θεός κατά φύση, και αυτό θα οδηγούσε σε πανθεϊσμό ή σε πολυθεΐα.
   Η ουσία του Θεού μένει απρόσιτη ο άνθρωπος μετέχει στις άκτιστες ενέργειές Του, δηλαδή στην δόξα, στο φως, στην ζωή και στην αγάπη Του.
   Την διάκριση αυτή την διατύπωσε σε πλήρη θεολογική μορφή ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

4. Θεώνεται ολόκληρος ο άνθρωπος.
   Όχι μόνο η ψυχή, αλλά και το σώμα.
   Γι’ αυτό υπάρχουν τα άφθαρτα λείψανα των αγίων και οι θεραπείες που αυτά μπορούν να επιτελέσουν.

5. Η θέωση στηρίζεται στην Ενανθρώπηση.
   Ο Χριστός ενώνει στο ένα Πρόσωπό Του την θεία και την ανθρώπινη φύση «ασυγχύτως», και έτσι θεώνει την ανθρώπινη φύση που προσέλαβε. Εμείς μετέχουμε σε αυτήν μέσα στην Εκκλησία, με το Βάπτισμα και τη Θεία Κοινωνία.

6. Η θέωση είναι δώρο και συνεργία.
   Η θέωση δεν κατακτιέται με δικές μας δυνάμεις· είναι δώρο της χάριτος.
   Ο άνθρωπος όμως συνεργάζεται ελεύθερα, με τον ασκητικό αγώνα, την μετάνοια και την προσευχή. Η πατερική παράδοση μιλά για κάθαρση, φωτισμό και θέωση.

Το παράδειγμα της πυρακτωμένης ράβδου

Αλήθεια, πώς θεώνεται ο άνθρωπος;
Πώς δηλ. γίνεται και αυτός θεός;
Μήπως γίνεται και αυτός θεός κατά φύση, όπως ο Τριαδικός Θεός, ή μήπως χάνεται η ανθρώπινη φύση του ανθρώπου όταν θεώνεται;

Όχι βέβαια· ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Ο άνθρωπος όταν θεώνεται γίνεται θεός κατά χάρη.
Ένας είναι ο Θεός ο κατά φύση, που έχει από την φύση Του την θεότητα, και αυτός είναι ο Τριαδικός μας Θεός.
Ούτε, πάλιν αλλάζει ή χάνεται η φύση του ανθρώπου, όταν θεώνεται· η φύση του παραμένει η ίδια, απλά αποκτά ο άνθρωπος τις ιδιότητες του Θεού.
Γίνεται μέτοχος και αντικατοπτρίζει τις άκτιστες ενέργειες που πηγάζουν από την φύση του Θεού.

Να σας φέρω ένα παράδειγμα, για να το καταλάβουμε καλύτερα:

Φανταστείτε μια ράβδο από σίδηρο.
Τι χρώμα έχει;
Γκρίζο.
Η θερμοκρασία της, η υφή της, είναι κρύα.
Αυτές είναι οι φυσικές ιδιότητες του σιδήρου — οι χημικές του ιδιότητες είναι αυτές του σιδήρου, Fe, όπως θα λέγαμε στην χημεία.

Αν, τώρα, αυτή την ράβδο την πυρακτώσουμε στην φωτιά, τι γίνεται;
Θα δούμε ότι οι φυσικές ιδιότητες της μεταλλικής ράβδου αρχἰζουν να αλλάζουν· ο σίδηρος αποκτά τις ιδιότητες της φωτιάς.
Η θερμοκρασία του γίνεται υπερβολικά υψηλή, το χρώμα του αλλάζει και η ράβδος γίνεται ολοκόκκινη.
Το σχήμα, βέβαια, παραμἐνει το ίδιο, αλλά η ράβδος είναι πλέον πυρακτωμένη.
Οι χημικές όμως ιδιότητες της ράβδου δεν αλλάζουν κατά την πυράκτωση, παραμένουν οι ίδιες.
Ήταν σίδηρος (Fe) και παραμένει σίδηρος και μετά την πυράκτωση.

Σε αυτή την κατάσταση της πυράκτωσης, αν έβαζες στην παλάμη σου την ράβδο, ήταν σαν να έβαζες το χέρι σου στην φωτιά, ακριβώς διότι η ράβδος είχε πλέον αποκτήσει τις ιδιότητες της φωτιάς.

Αν, τώρα, αρχίσουμε να χαμηλώνουμε την φωτιά, μέχρι να την απομακρύνουμε τελείως, τότε ο σίδηρος αποκτά και πάλιν τις αρχικές φυσικές του ιδιότητες, που είχε πριν μπει στην φωτιά — δηλαδή το ολοκόκκινο χρώμα φεύγει και επανέρχεται το αρχικό γκρίζο χρώμα, η δε θερμοκρασία του γίνεται και πάλιν χαμηλή.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στον άνθρωπο, αδελφοί μου, όταν θεώνεται.

Παίρνει δηλ. ο άνθρωπος, κατά την θέωση, τις ιδιότητες του Θεού, όπως και η ράβδος πήρε κατά την πυράκτωση τις ιδιότητες που είχε η φωτιά.
Γίνεται ο άνθρωπος μέτοχος και κοινωνός των θείων ιδιοτήτων και ενεργειών, που πηγάζουν από την ίδια την φύση του Θεού — τις οποίες άκτιστες ενέργειες δέχεται και αντανακλά.

Όπως όμως και ο σίδηρος, δεν αλλάζει τις χημικές του ιδιότητες, κατά την πυράκτωση, έτσι και η φύση του ανθρώπου δεν αλλάζει, δεν χάνεται κατά την θέωση.
Ο άνθρωπος παραμένει άνθρωπος, ψυχή και σώμα.

Με αυτό τον τρόπο θεώνεται ο άνθρωπος και γίνεται θεός κατά χάρη, αποκτώντας τις άκτιστες ιδιότητες του Θεού.

Γι’ αυτό και ένας θεούμενος άγιος μπορεί – και από την παρούσα ζωή – μέσω της κοινωνίας που έχει με τον Θεό, να βλέπει τι γίνεται χιλιάδες μίλια μακριά· μπορεί, με την αποκάλυψη που του κάνει ο Θεός, να γνωρίζει το μέλλον, όπως εκτάκτως το γνώριζαν και οι προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη.
Μπορεί ακόμη, μαζί με το προορατικό, να έχει και το διορατικό χάρισμα, καθώς και το χάρισμα των ιαμάτων.
Και ενώ μέσα από αυτά βλέπει κανείς στον άνθρωπο θεϊκές ιδιότητες, εντούτοις ο ίδιος παραμένει άνθρωπος, άνθρωπος θεούμενος.

Αν, τώρα – καθ’ υπόθεση – ο Θεός αποσύρει την χάρη Του, την χάρη του Παναγίου Πνεύματος, από τον θεούμενο θα συμβεί σ’ αυτόν ό,τι ακριβώς συνέβη και στην πυρακτωμένη ράβδο, όταν απομακρύνθηκε από αυτήν η φωτιά.
Όπως δηλ. η πυρακτωμένη ράβδος, όταν αποσυρθεί από αυτήν η φωτιά, αποκτά και πάλιν τα αρχικά φυσικά της ιδιώματα, έτσι και ο μεγαλύτερος άγιος, αν καθ’ υπόθεση απομακρυνθεί από αυτόν η θεία χάρη, θα επιστρέψει πίσω στην αρχική φυσική του ιδιότητα και θα παραμείνει απλά ένας «καλός» άνθρωπος — όχι όμως γεμάτος από Άγιο Πνεύμα, όχι θεούμενος!

Αυτό, βεβαίως, ο Θεός δεν το θέλει.
Δεν θέλει να αποσύρει την χάρη Του από κανέναν μας· θέλει, αντίθετα, να μένουμε κοντά Του, με την μετάνοια, την προσευχή και τα Μυστήριά Του, ώστε η θεία χάρη να μας διαποτίζει και να μας φωτίζει όλο και περισσότερο.

Αυτός είναι, αδελφοί μου, ο σκοπός της ζωής μας: όχι απλά να γίνουμε «καλοί» άνθρωποι, αλλά, με την χάρη του Θεού, θεούμενοι.
Γι’ αυτό και ο Θεός έγινε άνθρωπος, για να γίνουμε εμείς θεοί κατά χάριν.
Και όταν έρθει η μέλλουσα ζωή, η ένωση αυτή δεν θα έχει πια τέλος· οι άγιοι θα λάμπουν αιώνια μέσα στο άκτιστο φως του Θεού.
Αυτή την χάρη να μας αξιώσει ο πανάγαθος Θεός όλους να την ζήσουμε, με τις πρεσβείες της Υπεραγίας Θεοτόκου και πάντων των αγίων. Αμήν.

*Σημ.: Μετά την σύντομη ανάπτυξη του εισαγωγικού μας θέματος, απαντούμε στην συνέχεια σε κάθε είδους απορίες, αμφιβολίες ή ερωτήματα που τυχόν έχουν οι πιστοί (και όχι απαραιτήτως μόνο στο εισαγωγικό θέμα που θίγουμε).